Sjoerd Kuyper

Sjoerd Kuyper overleed 22 september. Hij schreef veel voor en over jongeren, maar niet alleen. Dit gedicht komt uit zijn bundel Nachtkind, gepubliceerd in 1992:

Op school

Ik zei dat ik het niet begreep.
Dat is juist goed, zei hij,
dat je dat durft te zeggen.
Hij legde mij niets uit.
Hij zei: Dan iets eenvoudiger.

Ik zei dat ik het half begreep.
We zijn op weg, zei hij,
ik weet wat je wilt zeggen.
Hij legde mij niets uit.
Hij zei: Nòg iets eenvoudiger.

Ik zei dat ik het nu begreep.

Dat wist ik wel, zei hij

ik hoef niets uit te leggen

Hij staarde naar mijn mes
en nooit was iets eenvoudiger.
Nachtkinderen zijn jongeren die ‘s avonds en ‘s nachts op straat zwerven, drugs gebruiken, thuisloos. Ze gaan ook naar school, want dat moet.
Je kunt er vanuit gaan dat de ik in het gedicht de leerling is en de hij de meester. Maar dat is niet noodzakelijk zo. Het zou ook andersom kunnen zijn. Maar laten we van het eerste uitgaan. 
De leerling snapt iets niet, de lesstof waarschijnlijk, of de regels van de school. Maar de meester geeft op de vraag geen duidelijkheid, geeft wel een compliment: goed dat je durft te zeggen dat je ergens moeite mee hebt. Voor een nachtkind is het niet gemakkelijk om zwakte te erkennen. Voor de meester evenmin. 
Vervolgens geeft hij een iets eenvoudiger opgave en de leerling gaat evenredig vooruit, maar het lukt hem nog niet 100%. Opnieuw een soort compliment: we liggen op koers en de meester zegt bovendien dat hij begrijpt wat de leerling wil zeggen. Wat? Ziet de meester dat zijn leerling het moeilijk heeft, wel wil, maar niet kan?
Hij maakt de opgave nog iets gemakkelijker en dan zegt de leerling dat hij het nu wel begrijpt. Misschien wil hij ervan af zijn en terug naar de straat waar zijn habitat is. De meester heeft dat wel door. Hij heeft niets uitgelegd en hoeft ook niets uit te leggen.
Dan is er in het een-na-laatste zinnetje plots sprake van een mes bij de jongen. Spannend. Dat mag niet: een mes in de klas, maar hoort wel bij een leven op straat. De meester staart naar dat mes. Er staat niet dat hij er naar kijkt, het opmerkt, ervan schrikt, nee, hij staart ernaar, langdurig met een wazige blik. Het mes deed er niet toe, eenvoudiger kon niet. Hij laat het, want zonder iets uit te leggen en vol vertrouwen had hij op nog nooit op zo eenvoudige wijze resultaat gehaald. 
Maar hoezo eenvoudig? Dat mes maakt het toch juist complex?
Het mes ontregelt. Met het mes kun je alle kanten op. 
Wat moet, hoeft niet. Wat niet kan, is te leren. Wat niet mag, doe ie juist. Wat ie niet wil, doet ie toch. Zo simpel is dat.

Als jeugdboekenschrijver stond Sjoerd Kuyper erom bekend zich intens te kunnen inleven in het leven van jongeren. Zijn bekendste jeugdboek is Het zakmes, uit 1981, ook nog verfilmd, maar dat is een heel ander verhaal.