Marianne Moore (1887 -1972) was een belangrijke vernieuwende dichteres uit Amerika. Ze formuleerde als een miniaturist. In het Nederlands is er weinig van haar vertaald. Wel het volgende gedicht, door Bernlef.
The sycamore
Against a gun-metal sky
I saw an albino giraffe. Without
leaves to modify,
chamois-white as
said, although partly pied near the base,
it towered where a chain of
stepping-stones lay in a stream nearby;
glamor to stir the envy
of anything in motley—
Hampshire pig, the living lucky-stone; or
all-white butterfly.
A commonplace:
there’s more than just one kind of grace.
We don’t like flowers that do
not wilt; they must die, and nine
she-camel-hairs aid memory.
Worthy of Imami,
the Persian—clinging to a stiffer stalk
was a little dry
thing from the grass,
in the shape of a Maltese cross,
retiringly formal
as if to say: “And there was I
like a field-mouse at Versailles.”
De wilde vijgenboom
Tegen een staalgrijze lucht
zag ik een albino giraffe. Zonder
bladeren om te verzachten.
gems-wit zoals
gezegd, ofschoon aan de onderkant gedeeltelijk gevlekt,
torende hij omhoog waar een ketting
van stapstenen lag in een nabije beek;
pracht die naijver wekt
van alles wat veelkleurig is —
het Hampshire varken, de levende gelukssteen; of
spierwitte vlinder.
Een waarheid als een koe:
bevalligheid kent meer dan één gedaante.
Wij houden niet van bloemen die
niet verwelken; zij moeten sterven, en
negen haren van een vrouwtjeskameel helpen de
herinnering.
Imami de Pers
waardig – zich vastklampend aan een stugge steel
was een klein droog
dingetje in het gras
in de vorm van een Malteser kruis,
bedeesd formeel
als wilde het zeggen: ‘En daar was ik
als een veldmuis in Versailles.’
Marianne Moore was een dame, deugdzaam en stijlvol. Ze woonde lange tijd in Brooklyn, New York, op een klein flatje, samen met haar gelovige moeder.
Marianne hield van circussen en kermissen. Niet alleen om de acrobaten te zien, maar ook de extravagante beesten en andere zeldzame bezienswaardigheden. Misschien was ze in een circus een albino giraffe wezen bewonderen, puur en met stijl, tegen een grijze achtergrond, geen schaduw van boombladeren verstoorde het plaatje.
Zelf was ze gekleed in een veelkleurige wijde japon en had ze een hoed op met een brede rand. Schoonheid kan inderdaad verschillende gedaanten aannemen ….
Daarom ook het meerkleurige varken en de levende steen – die weer afgezet tegen de witte vlinder. En alle kleuren zijn levend. Geen plastic bloemen!
Emami, miniaturist uit Perzië, is voor haar een voorbeeld. Uiterst precies en geconcentreerd maakt hij zijn kleurrijke afbeeldingen met een met 9 haren van een vrouwtjeskameel behaard penseel, ingenieus bevestigd aan een stug steeltje. Ze verklaart hem kort in een toelichting.
Zelf vergelijkt ze zich met het het veldmuisje, glimmend grijs. Het houdt zich vast aan een grassprietje, ergens in de overdadige en gestileerde tuinen van Versailles.
Marianne houdt niet zo van rijm en klassiek metrum, maar is blij verrast als dat per ongeluk toch een gedicht binnen sluipt. De veldmuis allitereert met Versailles en rijmt (althans in het Nederlands) op Maltezer kruis, symbool van vier kardinale deugden: voorzichtigheid, rechtvaardigheid, sterkte en matigheid. Het oorspronkelijke Engels heeft dat rijm niet.
De verrassende titel luidt The Sycamore. Dat is een boom met handvormige vijfvingerige bladeren, zoals de esdoorn en de vijgenboom – ook wijnbladeren hebben die vorm. Bernlef koos voor de vijgenboom, niet de gekweekte, maar die in het wild voorkomt.
Ik zou deze titel methodisch benaderen: 1) De vijgenboom staat voor eeuwenoude wijsheid en evenwicht. Marianne Moore kan eronder hebben gezeten en van de schaduw hebben genoten. 2) De uitdrukking ‘zitten onder zijn eigen wijnstok en vijgenboom’ staat in het Oude Testament voor een periode van innerlijke vrede, beschutting en zorgeloosheid. 3) De waarnemingen in het gedicht zijn met de vijf vingers van één hand te vangen. 4) Haar achternaam klinkt in de titel door: the sycamore.
Het gedicht is het titelgedicht van de door Bernlef vertaalde gedichten in de bundel Een veldmuis in Versailles, in 1968 uitgegeven door Querido als een Barbarber-boek. Het is ook te vinden in het tijdschrift Raster 113 uit 2002 dat als thema had: De kracht van het zichtbare. Daarin staat tevens een portret van Marianne Moore door haar collega en vriendin Elizabeth Bishop, waaraan ik de biografische gegevens over Marianne Moore heb ontleend. Het citaat uit de bijbel komt uit in 1 Koningen 4:25 en typeert daar de voorspoedige tijd in Israel onder koning Salomon.