Jaren geleden waren we in Granada en bezochten daar, een pelgrimage, het geboortehuis van Federico Garcia Lorca in het stadje Fuente Vaqueros. In de muziekwinkel kochten we een CD met liederen van Lorca.
Deze zomer gingen we naar de pyreneeën en op weg zetten we de CD van Lorca op met daarop het lied Cancion del mariquita, vertolkt door Diego Carasco. We probeerden het te vertalen en uiteindelijk hielp de internetvertaler. Hier volgt eerst de spaanse versie en daarna die vertaling. Het lied is overigen op YouTube of Spotify in vele flamenco vertolkingen te vinden.
Cancion del mariquita
El mariquita se peina
en su peinador de seda.
Los vecinos se sonríen
en sus ventanas postreras.
El mariquita organiza
los bucles de su cabeza.
Por los patios gritan loros,
surtidores y planetas.
El mariquita se adorna
con un jazmín sinvergüenza.
La tarde se pone extraña
de peines y enredaderas.
El escándalo temblaba
rayado como una cebra.
¡Los mariquitas del Sur,
cantan en las azoteas!
Lieveheersbeestjeslied
Het lieveheersbeestje kamt zijn haar
in haar zijden kamerjas.
De buren lachen naar elkaar
in de achterruiten.
Het lieveheersbeestje organiseert
de krullen op haar hoofd.
Papegaaien schreeuwen in de binnenplaatsen,
fonteinen en planeten.
Het lieveheersbeestje versiert zichzelf
schaamteloos met jasmijn.
De middag wordt vreemd
van raten en wijnranken.
Het schandaal beefde
gestreept als een zebra.
De mietjes van het zuiden,
Ze zingen op de dakterrassen!
Wie houdt er niet van lie jes? Die met die rood-oranje dekschilden met zwarte stippen. Die je over je arm kan laten lopen en die dan een beetje kriebelen. En die altijd weer zomaar wegvliegen.
In het liedje van Lorca kamt er een zijn haren, heeft een zijden kamerjas aan en zo meer. Het beestje is de ene keer mannelijk: zijn haar, en de ander keer vrouwelijk: haar kamerjas.
Schaamteloos versiert het beestje zich met bloemen. Samen met andere lieveheersbeestjes in het zuiden van Spanje zitten ze te zingen op de dakterrassen.
Intussen gaat het leven door, al dan niet reagerend op de beestjes: naar elkaar lachende buren, een papegaai die papegaaiend het lieveheersbeestje parodieert op binnenplaatsen, bij fonteinen, zelfs op andere planeten.
Er zit dreiging in de lucht. De middag wordt vreemd, klimplanten en raten kleuren dat beeld. Er broeit schandaal en, merkwaardig genoeg, is dat aanstootgevend of onheilspellend gestreept als een zebra.
De keuze van woorden als fonteinen, planeten, wijnranken, raten en de strepen van de zebra zijn in de nederlandse versie raadselachtig. Waarom gebruikt Lorca deze beelden en niet andere? Ik ontdek geen specifieke symbolische in het gedicht passende betekenissen. Het heeft iets absurdistisch.
In de oorspronkelijke spaanse versie spelen in de keuze van die woorden metrum en rijm een belangrijke rol. Al die spaanse woorden eindrijmen op andere woorden in het gedicht. Voor het liedje is dat essentieel. Het intensiveert het drama van de flamenco.
Helaas kan de vertaling daar niet aan voldoen.
In de laatste strofe blijven de lieveheersbeestjes gewoon doorzingen. De vertaling naar het nederlands gebruikt nu een andere betekenis van marequita, namelijk homo of denigrerend: mietje. Door deze duiding expliciet te gebruiken verraadt de vertaling de betekenis van het gedicht: de homo in een hem vijandige wereld die zich desalniettemin blijft manifesteren.
Het gedicht verscheen oorspronkelijk in de bundel Canciones, uit 1927. De onrust en dreiging in het gedicht verwijzen dus nog niet naar de politiek van rechtse nationalisten, die onder leiding van Franco vochten tegen de republikeinen. Door hen werd Lorca, zelf een mariquita, in 1936 aan het begin van de Spaanse Burgeroorlog dichtbij Granada vermoord. Ook de flamenco werd tijdens het regime van Franco onderdrukt omdat die verbonden was met gemeenschappen in de marge.
De canciones zijn door Bart Vonck vertaald en staan in het door Meulenhoff uitgegeven bundel Liedjes (1996). In zijn vertaling van het gedicht is nergens sprake van lieveheersbeestjes, maar vanaf het begin staat er mietje. Zijn titel: Liedje van het mietje.
De afbeelding vond ik op internet met de zoekwoorden queer en afbeelding.