Vladimir Majakovski werd 135 jaar geleden op 19 juli geboren in Baghdati, Georgië. Een wolk in broek schreef hij in 1914/15. Het is een vierluik, waarvan hier de proloog, vertaald door Marko Fondse (1932-1999)
[PROLOOG]
Uw denktrant –
dagdroom in uw hersenpap
als een vervette butler in een mottige fauteuil
kom ik te sarren met een bloedige lap hart,
mij te bezatten aan mijn hoon, venijnig, vuil.
Geen haartje grijs loopt door mijn zielement
waar geen seniele zachtheid is te vinden.
De wereld tartend met mijn macht van stem
verplaats ik mij –
iets moois
van tweeëntwintig.
Halfzachten!
Gij zet de liefde voor luit en strijkers.
De pummel stelt zich met pauken tevreden.
Tracht als ik uw binnenst buiten te trekken
u tot enkel lip te verkleden.
Kom bij mijn adepten
uit uw boudoir met naaldwerk
ambtenares van de engelenliga
waardig ongerepte
die net zo rustig lippen doorbladert
als een kok een deel recepten.
Naar keuze ben ik de vleselijk wrede
uit het hemelse stalenboek,
naar keus
ook onberispelijk teder –
geen man, maar een wolk in broek.
Daar is voor mij geen Nice, geen bloemrijk lustoord.
Ik verheerlijk als poëtisch peter
manvolk zo belegen als een rustoord
en vrouwen als een spreekwoord zo versleten.
De verkiezingen komen er weer aan. Verandering hangt in de lucht. Tijd voor een optimistisch en futuristisch gedicht.
Uw denktrant – zo begint deze proloog dreigend of provocerend? Daarna komen de eerste sneren naar vervette dagdromers in luie fauteuils. Majakovski komt hen sarren en honen, gelik is hem vreemd.
Hij is vol zelfvertrouwen, 22 jaar oud is hij, geen haartje grijs, niets seniels, de wereld tartend met de macht van zijn stem.
Op een ander niveau moet ook de liefde spetteren. Geen gevoois met violen en geen poeha met pauken, maar je binnenste naar buiten trekken. En super: je tot enkel lip verkleden!
Je tot enkel lip verkleden?
Waar gaat dit over?
Zijn lippen bedienen niet enkel zijn machtige stem, maar ook de liefde.
De dichter roept, tevergeefs zal later blijken, zijn geliefde Maria op om zich bij hem te voegen, de haar vertroetelende wereld achter zich te laten, ongerept zijn lippende kussen te beantwoorden. Maar zij kust al vele anderen, zo geroutineerd als een kok recepten leest.
De dichter is verliefd en weet al dat hij wordt afgewezen, al is hij naar keuze zowel de revolutionaire hitser als de zachtste wolk in een broek.
Tenslotte weer uit een ander vaatje: voor hem geen decadent plezier in Nice. Hij is er om als dichter de doezelende mannen en gedweeë vrouwen uit hun tent te lokken en hen te inspireren.
Majakovski schreef zijn gedicht in 1914-1915, tijdens de 1e wereldoorlog, enkele jaren voor de omwenteling die de tsaren uit Rusland verdreef. Hij dacht nog dat de 1e wereldoorlog een einde aan imperialisme zou maken. Een wolk in broek is, aldus de vertaler Marko Fondse, de vooruitgeworpen slagschaduw van die verwachting. Dat hij later door de stalinisten in de ban zou worden gedaan vanwege zijn schromeloze taal kon hij toen nog niet weten.
Marko Fondse publiceerde zijn verwerking van Een wolk in broek op een moment dat ook vol was van verwachting, vlak voor het revolutionaire jaar 1968. Hij was al eind jaren 50 bezig met die vertaling: Toen ik in 1957 …. kennismaakte met Een wolk in broek was ik volkomen overrompeld. … Mijn vertaling is de laatste stuiptrekking van die destijds opgedane obsessie. …. Het gedicht bleek in actuele situaties te kunnen dienen als emotionele ruggegraat …. De tekst (kan) … nog stééds voor zichzelf spreken in het ideale geval. Het werd … een artistieke ervaring van de eerste orde in een diepdoorleefde actualiteit. Ik heb het gedicht vertaald om mij ervan te bevrijden.
Ik hou eigenlijk niet zo van schreeuwerige taal: vuilspuitend, haatzaaiend, splijtzwammend, achterdochtig en -baks. Maar toch val ik voor Majakovski. Simon Vinkenoog schreef ooit eens over zijn gezwollen retoriek dat die was als dijkbreuken, orkanen, vloedgolven, sneeuwstormen en aardbevingen.
Majakovski was overigens, dunkt mij, ook een populist.
De afbeelding is een prent uit 1963 van Marc Chagal ter gelegenheid van Majakovski’s 70e geboortedag.